|
ELEKTRONİK TİCARETTE BİLGİ GÜVENLİĞİ TERİMLERİ
|
açık anahtar (public key): Açık anahtarlı bir kriptografik yöntem
(algoritma) kullanan bir kullanıcının kendisine ait olan iki anahtarından
kamuya açık olanı.
açık anahtar altyapısı-AAA (public key infrastructure-PKI ): Bilgi
iletişiminde açık anahtarlı kriptografinin yaygın ve güvenli olarak
kullanılabilmesini sağlamaya yarayan ve birbirleriyle eşgüdüm içinde
çalışan anahtar üretimi, anahtar yönetimi, onay kurumu, sayısal noterlik,
zaman damgası gibi hizmetlerin tümü.
açık anahtarlı kriptografi (public key cryptography): Her kullanıcıya,
sürekli kullanım için biri açık diğeri gizli iki anahtarın verildiği
şifreleme/şifre çözme yöntemlerinin tümü. Asimetrik kriptografi ya da çift
anahtarlı kriptografi adını da alır.
açık bilgisayar ağı (open computer network): İsteyen herhangi bir
bilgisayar kullanıcısının bağlanabileceği ve diğer kişilerle bilgisayar
üzerinden iletişim kurabileceği, herkese açık elektronik iletişim ortamı.
Örnek: Internet.
anahtar (key): Şifreleme ve şifre çözme sırasında kullanılan sayı dizisi.
anahtar üretimi (key generation): Açık anahtarlı kriptografide, her
kullanıcının açık/gizli anahtar çiftinin, kullanılan kriptografik yönteme
bağlı matematiksel işlemlerle hazırlanması
anahtar yönetimi (key management): Açık anahtarlı kriptografide her
kullanıcıya farklı anahtar çiftleri verilmesi, kullanıcıların açık
anahtarlarının herkesin ulaşımına açık olarak saklanması ve kullanıcıların
gizli anahtarlarının mutlak gizliliğinin sağlanmasından sorumlu düzen
anahtarı bulan kurum-ABK (key recovery agency-KRA): Yasal erişime yardımcı
olmak amacıyla kurulan ve yargının gerektirdiği durumlarda, zan altındaki
kişinin gizli anahtarının matematiksel yöntemlerle elde edilmesini
sağlayan kurum. Gizli anahtarını kaybeden herhangi bir kişi de, kimliğini
belgeleyerek ABK’ye başvurursa anahtarını yeniden elde 0edebilir
Basit bölüm: (Simple segment) Hiçbir sınıflandırmaya ihtiyacı olmayan
bölüm. (Anlamı sabit ve açık olan bölüm)
Basit veri elemanı: (Simple data element) Tek bir değer taşıyan veri
elemanı.
bilgi bütünlüğü (message integrity): Bilginin saklanması veya açık/kapalı
iletişim ağlarından iletimi sırasında içerik açısından herhangi bir
değişime uğratılmamış olması, özgün halinde korunması
bilgi güvenliği (information security): Bilginin, i) kime ait olduğu
belirlenmiş, ii) bütünlüğü korunarak, ve iii) gizliliği sağlanmış olarak
iletimi ve saklanması.
Bölüm adı: (Segment name) Doğal dilde bir ya da daha çok sözcük ile veri
bölümü kavramının tanımlanması.
Bölüm kodu: (Segment code) Bölüm rehberinde tanımlandığı şekilde, her
bölümü tek olarak gösteren kod.
Bölüm rehberi: (Segment directory) Tanımlandırılmış, isimlendirilmiş
bölümler listesi.
çift anahtarlı kriptografi (double key cryptography): Açık anahtarlı
kriptografi veya asimetrik kriptografi.
Doküman: (Document) Bir verinin üzerine kayıt edildiği, insan ya da makine
tarafından okunabilen, (değişmez) veri taşıyıcı.
elektronik kimlik belgesi-EKB (digital certificate): Onay kurumunun
hazırladığı ve sayısal olarak imzaladığı, hangi açık anahtarın hangi
kişiye ait olduğunu gösteren belge.
elektronik veri değişimi-EVD (electronic data interchange-EDI): Standart
bir formda yazılmış olan bilgilerin bilgisayarlar arasında aktarımı ve
otomatik olarak yorumlanıp işlenebilmesi.
Elektronik Veri Değişimi: (Electronic Data Interchange) Standart bir
yapıda bilgisayardan – bilgisayara veri (ticari) transferi.
erişim (access): Herhangi bir sistemi kullanmaya başlama, örneğin bir
elektronik ticaret sistemine bilgisayar üzerinden bağlanarak iletişim
kurma.
EVD kurumu (EDI association): Bir ülkede EVD kullanımını düzenleyen
kuruluş, örneğin, ABD’deki EDIA, Avustralya’daki EDICA, Kanada’daki EDICC
veya Yeni Zelanda’daki EDIANZ
EVD servis sunucusu (EDI server): Bir EVD servisinin merkezinde olan
bilgisayar sistemi.
gizli -özel,kişisel- anahtar (private key): Açık anahtarlı kriptografi
kullanan bir kullanıcının, kendisine ait olan iki anahtarından gizli
tutulanı.
gizlilik (privacy): İletişim kuran iki taraf arasındaki yazışmaların
üçüncü kişilerden gizli tutulması, veya bir kişiye ait bilgilerin kendisi
dışında herkesten gizli tutulması.
güvenilir üçüncü kuruluş, kurum veya kişi-GÜK (trusted third party-TTP):
Bir çeşit onay kurumu. Onay kurumlarının yaptığı gibi kişilerin kimliğini
güvenli olarak belirleyip, elektronik kimlik belgelerini hazırlamaya ve
anahtar yönetimini sağlamaya ek olarak, kişilerin gizli anahtarlarını çok
güvenli bir ortamda saklayan ve gerektiğinde yargı kararıyla yetkili
makamlara veren kuruluş.
kanal (channel): Bilginin bir kullanıcıdan diğerine iletimi için gereken
fiziksel iletişim ortamı, örneğin, bilgisayar bağlantısı, telefon kablosu,
radyolink ve uydu üzerinden diğer kullanıcıya ulaşan bağlantının tümü
kapalı bilgisayar ağı (closed computer network): Kullanıcılarından biri
olmak için belirli koşulların sağlanması gerektiği, herkese açık olmayan
bilgisayar ağları. Örnek: Bankalar ve bankamatikler arasındaki bağlantı.
kimlik belirleme (authentication): Herhangi bir servisi almak isteyen
birinin, gerçekten de kendi iddia ettiği kişi olduğunun belirlenmesi.
Kod: (a) Bilginin kısaltılarak kayıt edildiği ya da tanımlandığı karakter
dizisi (b) Bilgisayarın tanıyacağı formda özel semboller kullanılarak
bilginin gösterilmesi ya da tanımlanması.
kriptografik algoritma (cryptographic algorithm): Şifreleme / şifre
çözmede kullanılan belirli bir yöntemin ayrıntılı içeriği, bu içeriğin
matematiksel adımları.
kriptoloji (cryptology): Güvenli bilgi iletişimi ve/veya saklanması için
sifreleme ve sifre çözme yöntemleri türeten, geliştiren, inceleyen bilim
dalı.
Mesaj çizeneği: (Message diagram) Bir mesaj içindeki bölüm dizisinin
grafiksel gösterimi.
Mesaj kodu: (Message code) Mesaj tipini tanımlayan ve tek olan alfabetik
referans (isim).
Mesaj rehberi: (Message directory) İsimlendirilmiş, tanımlandırılmış ve
tarif edilmiş mesaj tiplerinin listesi.
Mesaj tipi: (Message type) Belirlenmış işlem tipi için ihtiyaçları
kapsayan, tanımlanmış ve planlanmış veri kümesi (seti).
Mesaj: (Message) Bilgiyi taşımak üzere planlanmış sıralı (düzenli)
karakter serisi
onay kurumu-OK (certifying authority-CA): Kişilerin kimliğini güvenli
olarak belirleyip elektronik kimlik belgelerini hazırlayan ve anahtar
yönetimini sağlayan kuruluş.
sayısal imza (digital signature): Elektronik ortamdaki yazışmalara
eklenen, yazıyı gönderenin kimliğini ve gönderilen yazının iletim
sırasında bozulmadığını kanıtlamaya yarayan bölüm. Sayısal imza, yazının
içeriğine ve imzalayanın gizli anahtarına bağlı bir kriptografik yöntemle
atıldığı için, sayısal imzanın doğrulanmasında, imzayı atanın açık
anahtarı kullanılır.
sayısal noter (digital notary): Bilgisayar ağlarında iletilen bilgileri
tarafların isteği ile saklayıp, kendisine başvurulduğunda belgeleyebilen
kuruluş.
tek anahtarlı kriptografi (single key cryptography): Şifreleme ve şifre
çözme için aynı anahtarı kullanan kriptografik yöntemlerin tümü. Simetrik
kriptografi veya gizli anahtarlı kriptografi adını da alır. Kullanılan
gizli anahtarı mesajı gönderen ve alan kişilerin paylaşması gerektiği
için, tek anahtarlı kriptografinin güvenilirliği, her kullanıcı çiftine
ayrı bir anahtar verilebilmesine bağlıdır. Bu durumda, bir kullanıcı,
haberleşeceği herkes için farklı bir anahtar kullanmak zorundadır; bu ise
önemli bir anahtar dağıtımı problemine yolaçar. Çift anahtarlı kriptografi
, bu sorunu ortadan kaldırmıştır.
UN/EDIFACT : Mesaj rehberinde belirlendiği düzende sıralı bölümler kümesi.
Veri Elemanı Adı: (Data element name) Doğal dilde bir ya da daha çok
sözcük ile veri elemanı kavramının tanımlanması.
Veri elemanı Niteliği: (Data element attribute) Veri elemanının
tanımlanmış özelliği
Veri elemanı rehberi: (Data element directory) Tanımlanmiş,
isimlendirilmiş veri elemanı niteliklerinin, uygun veri elemanı değerinin
nasıl simgeleneceğine ilişkin spesificasyonları içeren liste.
Veri elemanı: Verinin, tanımlamak, değer göstermek için özellikleri
belirlenmiş bir birimi.
Veri: Bilginin, iletişim, yorum, ya da işlem için uygun olarak formülize
edilmiş şekilde gösterilmesi
yasal erişim ( lawful access): Devletin, açık anahtarlı bir kriptografik
algoritma kullananların gizli anahtarlarına, yasaların gerektirdiği
durumlarda ve yargı kararıyla ulaşabilme yetkisi.
zaman damgası (time stamp): Bilgisayar ağlarında iletilen mesajlara
eklenen ve mesajın yazıldığı zamanı güvenli olarak belgeleyen damga.
|
|
|
